ابو القاسم سلطانى
8
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
مردم از روى ترس و احتياج براى ساحرطبيبان اهميت فوق العادهاى قائل بودهاند . ساحرطبيب گاهى با جرئت تمام اقدام به جراحىهاى فوق العاده خطرناك مىنموده است به طورى كه در اكتشافات باستان شناسى جمجمههائى از دوران پيش از تاريخ به دست آمده كه عمل جراحى را بر روى كاسه سر نشان مىدهد . اين عمل با متدهاى سنگى انجام مىگرفته است ، به نظر مىرسد كه اين عمل به منظور خارج نمودن ارواح خبيثه كه از نظر آنها موجب بيمارى صرع و سردرد مىگرديده انجام مىشده است . بشر اوليه همچنين شكستهبندى مىنموده و استخوانها را جا مىانداخته است . با ذوب شدن يخچالها انسانهاى ما قبل تاريخ توانستند از غارها خارج شوند . برخى از اين قبايل زندگى چادرنشينى را اختيار نمودهاند اينان كه از غلات وحشى استفاده مىنمودهاند كمكم توانستهاند حيوانات را اهلى نمايند و با استفاده از داسهاى چوبى مخصوص با كنارههاى مسلّح به سنگ چخماق دندانهدار به امر كشاورزى بپردازند . دستيابى به رمز كشاورزى موجب تحولى عظيم در جامعه بشرى گرديد و آن تبديل زندگى چادرنشينى به زندگى شهرى است . مسئله حياتى آب براى كشاورزى اين قبايل را متوجه به درههاى كنار رودخانه هاى بزرگ پرآب مانند ، نيل ، دجله ، فرات ، گنگ ، سند ، هوانگهو ، يانگتسه و شوش نمود و همين امر موجب گرديد كه تمدنهاى بزرگ در كنار اين رودخانهها به وجود آيد . با گذشت زمان بوميان اين منطقه به فكر تجارت افتادند به طورى كه در هزاره چهارم ( ق - م ) بين ايران ، منطقه بين النهرين و مصر روابط تجارى برقرار بوده و در هزاره سوم ( ق - م ) گندم و جو كه بومى ايران بوده است از ايران به مصر و اروپا صادر مىشده و همراه كالا علوم نيز از منطقهاى به منطقه ديگر انتقال يافته است . پس از احداث جادههاى ابريشم و شاهى انتقال علوم سريعتر انجام شده است . از نظر پزشكى و داروسازى ارتباط علمى تا آن اندازه محكم بوده كه برخى بيماريها مانند پيسى ، جذام ، تب ، باد سرخ ، كچلى ، . . . و برخى گياهان را كليه ملل باستانى مىشناختهاند ، ريشه مشترك اسامى گياهان اين ارتباط علمى را نشان مىدهد به عنوان مثال نام كندر در كشورهاى باستانى چنين است : ليبانوا ( اوستائى ) ، كندرو ( سنسكريتى و پهلوى ) ، لبانو ( آشورى و اكدى ) ، لبونا ( عبرى ) ، خوندرس ليبانو Khondros libano ( يونانى ) . بنابراين ، ايران به صورت يك گذرگاه بزرگ فرهنگى در انتقال علوم از شرق به غرب و برعكس نقش مهمى را ايفاء نموده و عامل اصلى هماهنگ كردن فرهنگهاى بزرگ بوده است به همين جهت است كه تقسيمبندى انواع بيماريها در آكادمى افلاطون به تقسيمبندى Ayurveda هندى شباهت دارد . تعدادى از گياهان كه محل رويش آنها چين و هند بوده و ايران در شناساندن آنها به يونان نقش داشته است در جدول نشان داده شده است .